blog

Το συγκεκριμένο μπλοκ έχει σαν σκοπό την ενημέρωση όλον αυτών που αγαπούν την ιερή τέχνη τις αγιογραφίας με σειρά μαθημάτων από το εργαστήριο αγιογραφίας του ΚΩΤΣΙΑΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ με την επωνυμία Orthodox Iconography “Byzantineart” που εδρεύει στην Άρτα, καθώς και διάφορες γενικές γνώσεις με μια σειρά άρθρων σχετικά με την αγιογραφία ( συμβολισμοί τις εικόνας και του χρώματος , θεολογική ερμηνεία των εικόνων, κ.τ.λ )

Αγιογραφία είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών· είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών θεμάτων [1]. Οι αγιογραφίες αντλούν τα θέματά τους από τη ζωή και κυρίως τα θαύματα των ανδρών και γυναικών που αγιοποιήθηκαν από την Εκκλησία. Η αγιογραφία είναι κεντρικής σημασίας στην Ορθόδοξη παράδοση και λιγότερο στις Δυτικές Χριστιανικές παραδόσεις όπως η Ρωμαιοκαθολική και Αγγλικανική.

Σύμφωνα με την Ορθόδοξη παράδοση, η αγιογραφική εικόνα δεν στοχεύει σε μια ρεαλιστική αναπαράσταση ενός προσώπου αλλά έχει πρωτίστως πνευματική σημειολογία αφού μέσω αυτής μπορεί να επιτευχθεί μια σχέση ζωής με το Θεό και τους Αγίους Του. Η εικόνα δημιουργεί μια αίσθηση ζωντανής παρουσίας και φέρνει τον πιστό σε προσωπική σχέση και επαφή με την υπόσταση του εικονιζόμενου. Η αγιογραφία λοιπόν δε θεωρείται ως ένα απλό έργο τέχνης ή ένας θρησκευτικός πίνακας αλλά είναι ένα μέσο με το οποίο ο άνθρωπος μπορεί να φτάσει στην αγιότητα.

Η εκκλησιαστική παράδοση αναφέρει ότι η πρώτη εικόνα, με την έννοια της αναπαραστάσεως, έγινε από τον ίδιο τον Χριστό και μάλιστα αχειροποίητη. Η ιστορία της εικόνας αυτής συνοπτικά έχει ως εξής: Ο Aύγαρος, βασιλιάς στην Έδεσσα της Μεσοποταμίας, υπέφερε από λέπρα. Έγραψε, λοιπόν στον Κύριο επιστολή, με την οποία τον παρακαλούσε να πάει στην Έδεσσα για να τον θεραπεύσει. Την επιστολή μετέφερε στην Παλαιστίνη ο υπηρέτης του Ανανίας. Αυτός προσπάθησε και να ζωγραφίσει τον Κύριο χωρίς όμως να το κατορθώσει. Ο Κύριος που αντιλήφθηκε την προσπάθεια του Ανανία, ζήτησε νερό για να νιφτεί και σκούπισε το πρόσωπό Του με ένα μανδήλιο. Η θεία μορφή του Κυρίου αποτυπώθηκε θαυματουργικά και το εν λόγω μανδήλιο είναι γνωστό ως το Άγιο Μανδήλιο. Ακόμη η παράδοση αναφέρει ως πρώτο αγιογράφο τον Ευαγγελιστή Λουκά. Ο Ευαγγελιστής πρώτος ζωγράφισε τρεις εικόνες (από κερί, μαστίχα και χρώμα) της Υπεραγίας Θεοτόκου φέρουσα στην αγκαλιά της τον Κύριο Ιησού Χριστό. Κατόπιν τις πρόσφερε στην ίδια θέλοντας να μάθει εάν είναι αρεστές σε αυτήν. Η Μητέρα του Κυρίου τις δέχτηκε με αγάπη και είπε: «Η χάρις του εξ εμού τεχθέντος είη δι’ εμού μετ’ αυτών». Από αυτές τις τρεις άγιες εικόνες, η μία βρίσκεται στην Πελοπόννησο στην Ιερά Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου, η δεύτερη στη Ρωσία και η τρίτη εικόνα βρίσκεται στην Κύπρο στην Ιερά Μονή του Κύκκου. Επίσης κατά την παράδοση ο Ευαγγελιστής Λουκάς ζωγράφισε και τις εικόνες των Αγίων Αποστόλων[2].

Οι ιστορικοί διαιρούν την ιστορία της Βυζαντινής αγιογραφίας σε τέσσερις περιόδους:

Αγιογραφία: η τέχνη που μοσχοβολάει θεό!

Αγιογραφία είναι η ζωγραφική απεικόνιση αγίων ή θρησκευτικών σκηνών από τα συναξάρια και τους βίους των Αγίων. Η αγιογραφία εμφανίζεται στα πρώτα χρόνια του Βυζαντίου, τότε που ο Αυτοκράτορας ήταν και Δεσπότης, και ολοκληρώνεται περνώντας μέσα από ακραίες θέσεις, όπως αυτές της εικονολατρίας και εικονομαχίας. Για τους Έλληνες και τους λοιπούς ορθόδοξους η αγιογραφία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την πίστη και την παράδοση. Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι άνθρωποι διαφόρων ηλικιών ασχολούνται με αυτήν την ξεχωριστή τέχνη και λειτουργούν πολλές σχολές αγιογραφίας.

Οι συμβολισμοί της αγιογραφίας

Στην τέχνη της αγιογραφίας υπάρχουν κανόνες και κώδικες, τους οποίους ο μαθητευόμενος αγιογράφος πρέπει να ακολουθήσει, προκειμένου να φτάσει βήμα-βήμα στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Η εικόνα δεν είναι μια απλή θρησκευτική ζωγραφιά, αλλά μια παράσταση γεμάτη συμβολισμούς. Έτσι, για παράδειγμα, τα μάτια ζωγραφίζονται μεγάλα, για να μας υπενθυμίζουν ότι έχουν δει τα «μεγάλα» και «υψηλά». Το κεφάλι, πολλές φορές, είναι αφύσικα διογκωμένο συμβολίζοντας την άνωθεν σοφία. Η μύτη είναι στενή και επιμήκης, γιατί δεν «οσφραίνεται» τα του κόσμου, αλλά «την οσμήν ευωδίας πνευματικής». Τα χρώματα των ενδυμάτων και των ζώων, τα σχήματα των βουνών, όλα αποκτούν έναν χαρακτήρα συμβολικό, μυστικό και ταπεινό. Για να μετατραπεί ένα κομμάτι ξύλου σε ένα λατρευτικό μέσο, όπως η εικόνα, χρειάζεται υπομονή, πειθαρχία, απλότητα, σιωπή, κατάνυξη.

Τα υλικά, που χρησιμοποιούνται στην τέχνη της αγιογραφίας

Τα απαραίτητα υλικά για την αγιογραφία είναι:

  • Η βάση. Η Αγιογραφία γίνεται, συνήθως, πάνω σε ξύλο, όταν πρόκειται για φορητή εικόνα. Μπορεί, όμως, να γίνει και πάνω σε άλλα υλικά, όπως πέτρα, κεραμίδι κλπ. Για την αγιογράφηση σε τοίχους ναών προτιμάται ο μουσαμάς.
  • Τα πινέλα. Τα νούμερα, που χρησιμοποιούνται συνήθως είναι 00 (μηδέν), 8 (οκτώ), 5 (πέντε), 3 (τρία) και 2 (δύο).
  • Τα χρώματα, σε μορφή σκόνης, είτε προέρχονται από μέταλλα του υπεδάφους, είτε κατασκευάζονται τεχνητά στο εργαστήριο. Τα βασικά χρώματα, που θα πρέπει να έχουμε είναι: ώχρα, κίτρινο καδμίου, σιέννα ωμή και ψημένη, όμπρα ωμή και ψημένη, κινναβάρι, πράσινο τσιμέντου, λευκό τιτανίου, χονδροκόκκινο, κόκκινο καδμίου, μαύρο, μπλε ultra marine, χρυσό.
    Φροντίστε να αγοράσετε καλές σκόνες, για να μη δημιουργηθούν γρομπαλάκια. Τα χρώματα, που τα έχουμε αναμείξει με το αβγό, διατηρούνται έως και 10 μέρες μέσα στο ψυγείο.
  • Το μιξιόν (ειδική κόλα, που χρησιμοποιείται για το κόλλημα των φύλλων του χρυσού), η γομαλάκα (χρησιμοποιείται ως στερεωτικό των χρωμάτων και του χρυσού) και τα βερνίκια.
  • Ξύδι και αβγό (να είναι όσο το δυνατόν πιο φρέσκο): η σκόνη (χρωστική ουσία) αναμιγνύεται με κρόκο αυγού και ίση ποσότητα ξυδιού. Αυτή είναι η λεγόμενη τεχνική της «αβγοτέμπερας».
  • καβαλέτο (επιδαπέδιο ή επιτραπέζιο) και κοντάρι (για το χέρι σας)
  • παλέτα (μπορείτε ως παλέτα να χρησιμοποιήσετε μια αβγοθήκη)

Τα απαραίτητα υλικά (χρώματα, πινέλα, ξύλα, κόλες, καβαλέτα) μπορείτε να τα προμηθευτείτε από καταστήματα με είδη Χόμπι και Ζωγραφικής, που λειτουργούν σε όλες τις πόλεις.

Οι τιμές των υλικών είναι προσιτές: τα χρώματα κυμαίνονται από 2 έως 5 ευρώ/βαζάκι (ένα βαζάκι είναι αρκετό για πολλές εικόνες) και τα πινέλα από 2 έως 7 ευρώ/έκαστο. Ένα καβαλέτο κοστίζει περίπου 50 ευρώ και το βερνίκι έως 10 ευρώ (το βερνίκι είναι προτιμότερο να το προμηθευτείτε από κατάστημα με χρώματα). Τα φύλλα χρυσού είναι ακριβά, αλλά, για αρχή, ο ψευδόχρυσος είναι πολύ πιο οικονομικός (τα 100 φύλλα στα 5,50 ευρώ).

Είναι προτιμότερο να χρησιμοποιήσετε ξύλα MDF, που δε χρειάζονται καμία επεξεργασία. Θα τα προμηθευτείτε από ξυλουργεία στις διαστάσεις, που επιθυμείτε. Οι τιμές τους κυμαίνονται από 3 έως 5 ευρώ σε διαστάσεις 20×30 και 30×40.

Εκμάθηση αγιογραφίας

Σήμερα, λειτουργούν πολλές σχολές αγιογραφίας σε Μητροπόλεις και Δήμους, καθώς και ιδιωτικά εργαστήρια, όπου κάποιος μπορεί να παρακολουθήσει μαθήματα.

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η αγάπη για την τέχνη, η φιλομάθεια και η πίστη. Η ενασχόληση με την αγιογραφία προσφέρει μια απρόσμενη ηρεμία και είναι ένα ταξίδι σ΄έναν κόσμο σιωπηλό, κατανυκτικό και παλιό όσο και η πίστη μας. Οι στιγμές της αγιογράφησης είναι στιγμές γαλήνης, περισυλλογής, ενδοσκόπησης και προσευχής.

                      Τάνια Λαζαρίδου

Αγιογράφος